PraktykiPrawnicze.pl - Rozpocznij z nami swój bieg do kariery!

Kamila Mrozek, Katarzyna Sitnik

Problematyka przestępczości zorganizowanej-wybrane zagadnienia

Przestępczość zorganizowana jest jednym z kluczowych problemów współczesnego świata. Stanowi dziś jedno z poważniejszych zagrożeń porządku i bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Ze zjawiska lokalnego, charakterystycznego dla pewnych rejonów świata, stała się problemem międzynarodowym. Zasięg i siła przestępczości zorganizowanej jest tak znaczna, że trzeba zdawać sobie sprawę z jej wpływu na wielu płaszczyznach. Polska, jako kraj położony w środkowowschodniej Europie, znajduje się na terenie, gdzie krzyżują się właściwie wszelkie szlaki przerzutowe. Dlatego też, choćby z tego względu, poruszona problematyka jest tak bardzo interesująca.

Nasilenie się w XX wieku zjawiska łączenia się przez jednostki w zorganizowane struktury przestępcze o różnych celach stanowi problem bardzo złożony, który wymaga wszechstronnych badań nad istotą tak niepożądanej aktywności ludzkiej. Każdy rodzaj przestępczości stanowi poważny problem i zakłóca prawidłowe funkcjonowanie społeczeństwa, jednak tworzenie przez jednostki struktur, które maja na celu łamanie prawa karnego, jest zjawiskiem niezwykle niebezpiecznym. Wynika to z faktu, że człowiekowi łatwiej jest w grupie realizować pożądane przez niego cele, a fakt prowadzenia bezprawnej działalności wspólnie z innymi osobami ułatwia pokonywanie wszelkich oporów[1].

Zorganizowanej grupie jest łatwiej łamać powszechnie przyjęte reguły życia społecznego, gdyż samo istnienie grupy może być impulsem do wytwarzania norm zastępczych, alternatywnych w stosunku do obowiązujących w danym państwie kanonów prawnych. W literaturze pisze się nawet, że rozwinięte organizacje mafijne są tworami konkurencyjnymi w stosunku do państwa, stanowiąc niejako alternatywne systemy prawne, w których istnieją normy obowiązujące wszystkich członków. Należy zauważyć jednak, że organizacje mafijne nie są tworami samowystarczającymi, w przeciwieństwie do tworów państwowych, nie mogą istnieć bez specyficznej otoczki zewnętrznej w postaci słabego państwa[2] .

Niniejszy artykuł dotyczy wybranych zagadnień dotyczących przestępczości zorganizowanej. Jej problematyka obejmuje tak wiele problemów, że ich kompletne przedstawienie w tej pracy nie jest możliwe. W opracowaniu zostanie przedstawiona definicja przestępczości zorganizowanej, krótki przegląd najbardziej charakterystycznych przejawów działalności zorganizowanych grup przestępczych oraz trzy wybrane typy przestępstw: handel żywym towarem, przestępczość narkotykowa oraz pranie brudnych pieniędzy.

Do roku 1989 w Polsce oraz w krajach socjalistycznych w nauce prawa karnego nie używano oficjalnie terminu przestępczość zorganizowana[3]. W nielicznych publikacjach pojawiał się termin przestępczości zawodowej. Przedstawienie spójnej definicji przestępczości zorganizowanej nie jest zadaniem łatwym, gdyż powinna ona swoim zakresem obejmować wszelkie formy jej występowania[4]. Wielu autorów definiujących przestępczość zorganizowaną zgadza się tylko co do 4 elementów, które występują w definicjach:

- istnienie zorganizowanej i stabilnej hierarchii w strukturach przestępczych,

- osiąganie korzyści z działalności przestępczej,

- stosowanie siły i zastraszania,

- posługiwanie się korupcją dla zapewnienia sobie bezkarności[5].

Obowiązujący kodeks karny[6] problematykę dotyczącą przestępczości zorganizowanej reguluje w art. 258-259 k.k. oraz art. 65 k.k. Dodać należy, że w polskim systemie karnym brak jest legalnej definicji przestępczości zorganizowanej. W doktrynie przyjmuje się jednak, że zorganizowana grupa jest zgrupowaniem, co najmniej trzech osób, charakte­ryzującym się na ogół niskim stopniem zorganizowania, którego celem jest po­pełnianie przestępstw. Niektóre elementy wewnętrznej organizacji polegają na po­dziale ról i koordynacji działania. Członkowie zorganizowanej grupy nie muszą znać się osobiście, konieczne jest jednak, aby zdawali sobie sprawę, że działają w zorganizowanej grupie przestępczej. Natomiast związek przestępczy posiada, w porównaniu z zorganizowaną grupą, o wie­le wyższy stopień zorganizowania. Jego istotą jest porozumienie co najmniej trzech osób, w którym istnieją wyraźne rygory organizacyjne, a osoby zobowiązane do wykonywania poleceń spotykają się w razie ich niewykonania z ustalonymi konsekwencjami. Charakterystyczną cechą jest tu trwałe kierownictwo, ustalona dyscyplina, hierarchiczność oraz podział zadań między członkami związku[7].

Penalizowany jest udział w zorganizowanej grupie bądź związku mającym na celu popełnianie przestępstw, przy czym ustawodawca nie uczynił żadnego ograniczenia, co do rodzaju przestępstwa lub przestępstw możliwych do popełnienia w ramach grupy lub związku. Zachowanie się sprawcy przestępstwa opisanego w art. 258 k.k. polega na braniu udziału w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnianie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego. Z surowszą odpowiedzialnością mamy do czynienia, gdy ta grupa lub związek ma charakter zbrojny lub ma ona na celu popełnianie przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Z kwalifikowanym typem przestępstwa mamy do czynienia w przypadku osoby, która tę grupę lub związek zakłada bądź nimi kieruje. Najsurowiej karane jest zakładanie lub kierowanie grupą lub związkiem, które maja na celu popełnianie przestępstw o charakterze terrorystycznym[8].

Branie udziału w zorganizowanej grupie polegać będzie na przynależności do grupy lub związku, akceptowaniu zasad, które nimi rządzą oraz wykonywaniu poleceń i zadań wskazanych przez osoby stojące w hierarchii grupy lub związku odpowiednio wyżej. Istotna jest tu również identyfikacja członka z grupą lub związkiem, przy czym nie pozostaje on tam wyłącznie pasywny. Znamię to nie musi oznaczać formalnego przystąpienia do związku w charakterze członka. Powinno się ono opierać raczej na uczestnictwie w zebraniach związku, udzielania mu pomocy materialnej czy udostępnianie środka transportu. Branie udziału polega na przedsięwzięciu jakiejkolwiek czynności wyrażającej wolę uczestnictwa w organizacji przestępczej. Forma takiej czynności jest obojętna, może to być ustne porozumienie lub nawet pojedynczy gest oraz jednorodny zespół czynności. Musi z tego jednoznacznie wynikać, że sprawca utożsamia się z przestępczym celem organizacji, a jego wolą jest uczestniczenie w realizacji tego celu[9].

Czynność sprawcza polegająca na zakładaniu grupy lub związku przestępczego oznacza organizowanie, a więc wyszukiwanie kandydatów, składanie propozycji uczestnictwa, obmyślanie struktury i sposobu działania, ustalenie siedziby czy uzgodnienie sposobu komunikowania się. Zakładać grupę lub związek przestępczy może jedna osoba, pozostałe zaś już tylko następnie do niego przystępują, lub założycielami może być tez wiele osób, przy czym każda z nich odpowiada za inny element organizacji, względnie też wykonują całość zadań wspólnie[10].

Natomiast kierowanie polega na faktycznym sprawowaniu kontroli nad działalnością związku lub grupy, możliwość wydawania poleceń i podejmowania zasadniczych decyzji. Kierowanie może mieć charakter stały lub przejściowy oraz kolektywny lub jednoosobowy. Co ważne, jeżeli struktura grupy lub związku jest bardziej złożona, odpowiedzialność za kierowanie powstaje już wtedy, gdy kierujący odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie nawet tylko samodzielnego fragmentu tej struktury, który zdolny jest jednak do odrębnego funkcjonowania. Dla odpowiedzialności nie jest konieczne kierowanie całym związkiem lub grupą przestępczą. Zaznaczyć należy, że o ile zakładanie grupy lub związku przestępczego jest czynnością rozciągniętą w czasie, mającą jednak co do zasady swój początek i koniec, którym jest założenie grupy lub związku przestępczego, o tyle kierowanie jest czynnością o charakterze względem trwałym, co nie znaczy, że kierujący nie może zostać zastąpiony w dowolnym momencie przez kogoś innego[11].

Istnienie grupy, o której mowa w art. 258 § 1 k.k., nie wymaga „specjalnej we­wnętrznej struktury”. Niemniej jednak przepis ten jest na tyle jednoznaczny w swej wymowie, że nie pozwala penalizować przynależności do każdej grupy osób połą­czonych celem popełnienia przestępstwa, nawet wtedy, gdy role tych osób w popeł­nieniu przestępstwa, a także sposób podziału osiągniętych z niego korzyści, zostały wcześniej określone i zróżnicowane. Nie ulega jakiejkolwiek wątpliwości, że „zor­ganizowanie” oznacza w języku polskim ułożenie czegoś w pewne formy, podpo­rządkowanie regułom, normom, wprowadzenie do czegoś ładu i organizacji. Karal­ny jest zatem udział tylko w takiej grupie przestępczej, której struktura cechuje się wymaganym przez Kodeks karny zorganizowaniem. Progiem karalnego zorganizo­wania grupy przestępczej będzie istnienie między jej członkami chociażby niewyso­kiego, ale widocznego stopnia powiązań organizacyjnych i hierarchicznych (wyrok SA w Katowicach z 16 lipca 2009 r., II AKa 150/09, KZS 2009, nr 9, poz. 67)[12].

W artykule 259 k.k. ustawodawca przyjął zasadę, iż nie podlega karze ten, kto dobrowolnie odstąpił od udziału w grupie albo związku i ujawnił przed organem powołanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne oko­liczności popełnionego czynu lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego przestęp­stwa, w tym i przestępstwa skarbowego.

Artykuł 65 k.k[13]. stanowi, że przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k., stosuje się także do sprawcy, który: 1) z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu, 2) popełnia przestępstwo, działając w zorganizowanej grupie lub związku mającym na celu popełnienie przestępstwa, lub 3) popełnia przestępstwo o charakterze terrorystycznym.

Cechą charakterystyczną współczesnej przestępczości zorganizowanej jest jej zdolność do szybkiego przystosowywania się do zmian w świecie zewnętrznym, która powoduje, że zagrożenia związane z tego typu przestępczością stają się o wiele bardziej poważniejsze i trudniejsze w zwalczaniu. Katalog działań, czyli zakres przedmiotowy zorganizowanych grup przestępczych nie jest i nigdy nie będzie katalogiem zamkniętym[14]. Natomiast nie ulega wątpliwości, że grupy przestępcze dokonują przestępstw dążąc do osiągnięcia jednego z dwóch podstawowych celów: zysku lub władzy. Co więcej, ten drugi cel daje szansę na osiągnięcie jeszcze większego zysku po przez uzyskanie ochrony przed organami państwowymi, które mogłyby dokonać jego zajęcia. Można jednak wyróżnić podstawowe obszary aktywności grup przestępczych:

- przestępczość przeciwko mieniu (np. kradzieże ładunków z magazynów, włamania do mieszkań, paserstwo zakrojone na dużą skalę, kradzieże samochodów, kradzieże dzieł sztuki na zlecenie, antyków),

- przestępczość związana z użyciem przemocy (np. rozboje, wymuszenia pieniędzy za ochronę tzw. haracze),

- przestępstwa związane z tzw. życiem nocnym (np. prostytucja, handel żywym towarem, przemysł pornograficzny, sutenerstwo, stręczycielstwo, nielegalne gry hazardowe, zabójstwa na zlecenie),

- przestępczość związana z fałszerstwami na dużą skalę oraz dystrybucją takich przedmiotów, ( np.: pieniądze, dokumenty, faktury, blankiety czekowe, stemple, pieczątki itp.),

- przestępczość związana z handlem bronią,

-przestępczość związana z narkotykami (np. z ich produkcją, przetwarzaniem oraz rozprowadzaniem),

- przestępczość gospodarcza na dużą skalę (np. wyłudzanie podatku VAT, oszustwa kredytowe i subwencyjne, pranie brudnych pieniędzy, oszustwa związane z lokowaniem kapitału itp.)[15].

Nieco inny podział podstawowych obszarów działalności grup przestępczych przyjęto w statystyce zwalczania przestępczości zorganizowanej. Mimo, że oparty na tym samym kryterium ( podstawowy obszar zainteresowania danej grupy), to wyróżniamy:

- grupy kryminalne,

- grupy działające w sferze gospodarczej,

- grupy narkotykowe,

- grupy multiprzestępcze[16].

Tabela 1. Liczba grup przestępczych według podziału przyjętego w statystyce zwalczania przestępczości w zależności od podstawowego obszaru ich działania

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych statystycznych CBŚ. Stan na 28.04.2011 r.

Tabela 1. przedstawia liczbę grup przestępczych, na podstawie której można wysnuć kilka wniosków. Po pierwsze liczba grup przestępczych spadała do roku 2006, następnie zaczęła wzrastać. Jest to niewątpliwie spowodowane postępem technologicznym oraz wzrastającą globalizacją. Liczba grup multiprzestępczych jest najmniejsza, gdyż wymagają one zaangażowania znacznych środków oraz posiadania odpowiedniego doświadczenia. Tendencja wzrostowa w przypadku grup narkotykowych wynika ze zwiększonego zapotrzebowania społeczeństwa na środki odurzające.

Warto jednak pamiętać, że powyższe podziały są uproszczone, gdyż jak wynika z praktyki, prawie każda grupa przestępcza podejmuje w ramach swoich możliwości przedsięwzięcia przynoszące zysk, niezależnie od tego, czego dotyczą. W różnych okresach obszar działalności grup może się zmieniać[17].

Na potrzeby niniejszego opracowania warto dodać, że Polską specyfiką jest zmonopolizowanie przez grupy przestępcze takich obszarów działalności, jak: przemyt spirytusu, papierosów, prowadzenie nielegalnych rozlewni alkoholu i wytwórni amfetaminy. Grupy te, zajmują się również wymuszaniem pieniędzy od kupców, restauratorów, właścicieli agencji towarzyskich za „ochronę”, napadami na TIR-y, kradzieżą i obrotem samochodami i ich częściami. W Polsce działają też obce grupy przestępcze, które traktują polski rynek finansowy jako jeden z „przystanków” w procederze prania pieniędzy i ich inwestowania w innych częściach świata[18]. Przestępczość zorganizowana charakteryzuje się tym, że wykazuje skłonność do sięgania po wszelkie dostępne środki prowadzące do realizacji nadrzędnych dla niej celów. Dlatego trudno wskazać przestępstwo, którego dokonanie nie mogłoby być udziałem przestępców działających w ramach zorganizowanych grup przestępczych lub związków mających na celu popełnianie przestępstw[19].

Powyżej wymienione obszary działalności są niewątpliwie najczęściej wymieniane w literaturze. Można jednak zaryzykować wniosek, że to właśnie proces legalizacji korzyści pochodzących z działalności przestępczej jest jednym z podstawowych rodzajów aktywności grup przestępczych. Dalsza część opracowania będzie dotyczyć takich obszarów działalności przestępczej, jak: handel żywym towarem, działalność narkotykowa oraz pranie brudnych pieniędzy, które w sposób szczególny łączą się w praktyce z działalnością struktur przestępczych. Wymienione obszary z całą pewnością nie wyczerpią swej problematyki, a będą tylko stanowić przyczynek do głębszej analizy poruszonych w niniejszym opracowaniu zagadnień.

Walka z handlem ludźmi jest jednym z najistotniejszych wyzwań, jakie stoją dzisiaj przed społecznością międzynarodową. Skala tego zjawiska jest tak wielka, że można stwierdzić, że wiek XXI nie jest wiekiem wolnym od niewolnictwa i pracy przymusowej. Handel ludźmi godzi w podstawowe prawa i wolności człowieka oraz zagraża porządkowi i bezpieczeństwu publicznemu. Dlatego też, należy go rozpatrywać w dwóch aspektach: ochrony praw i wolności człowieka oraz polityczno kryminalnych środków zapobiegania handlu ludźmi. Należy zauważyć, że obie płaszczyzny są ze sobą ściśle związane. Działania w sferze kryminalnej ukierunkowane są bowiem na ochronę praw człowieka, a co za tym idzie, na ochronę niezbywalnej, przyrodzonej godności[20].

Zwalczaniem handlu żywym towarem zajmuje się zarówno prawo krajowe, jak i międzynarodowe, które są ze sobą powiązane. Wydaje się, że niedostrzeganie tych współzależności i niepodejmowanie konsekwentnych, spójnych działań jest jedną z istotnych przyczyn rozwoju handlu ludźmi w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Warto dodać, że powszechnym systemem prawa międzynarodowego, który odnosi się też do omawianego obszaru, jest system Organizacji Narodów Zjednoczonych, który stanowi następujące akty prawa międzynarodowego: Karta Narodów Zjednoczonych z 1941 roku oraz Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 roku[21].

Należy zaznaczyć, że niemal wszystkie postępowania karne dotyczące handlu ludźmi, które były prowadzone w Polsce, mają związek z prostytucją. Tylko w kilku wypadkach wykorzystanie ofiar miało inny charakter. Dla przykładu, w 1998 roku, krakowska prokuratura prowadziła śledztwo przeciwko osobom, które zajmowały się nielegalną adopcją dzieci. Organizatorom udowodniono kilka przypadków nielegalnej adopcji, chociaż można przypuszczać, że takich czynów popełnili więcej. Natomiast w 2004 roku, prokuratura okręgowa w Kielcach skierowała do sądu akt oskarżenia przeciwko trzem obywatelom Wietnamu, którzy zmuszali do nieodpłatnej pracy niewolniczej innego Wietnamczyka. Jeden z oskarżonych zaproponował pokrzywdzonemu pomoc w nielegalnym przedostaniu się na terytorium Polski w zamian za 3.000 USD. Pokrzywdzony uzbierał tylko 2.000 USD, a resztę pożyczył od oskarżonego i miał ją odpracować. Praca polegała na sprzedaży różnego rodzaju towarów na targowiskach. Po kilku tygodniach, pokrzywdzony został poinformowany, że nie dostanie zapłaty przez pięć lat. Wówczas zawiadomił organy ścigania, gdyż zrozumiał, że jest przymuszany do pracy niewolniczej[22].

Obowiązujący kodeks karny do czasu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks karny[23], czyli do 8 września 2010 roku, regulował problematykę handlu ludźmi w trzech przepisach: art. 253 § 1, który jako jedyny posługiwał się pojęciem „handel ludźmi”, art. 204 § 4, który określał występek zwabienia lub uprowadzenia innej osoby w celu uprawiania prostytucji za granicą oraz art. 8 przepisów wprowadzających kodeks karny[24], który odnosił się do uprawiania handlu niewolnikami albo oddania jednostki w stan niewolnictwa.

Do czasu wejścia w życie ustawy nowelizującej, Kodeks karny nie ustanawiał definicji „handlu ludźmi”, co prowadziło do licznych niejasności i kontrowersji, zarówno w nauce prawa karnego, jak i judykaturze. Można było wówczas pokusić się o stwierdzenie, że budowa art. 253 § 1 wykazywała dużą ogólnikowość i niejasność, a to z kolei stanowiło podstawę do wyrażenia opinii o niezgodności takiego zapisu z zasadą nullum crimen sine lege certa[25].

Nowelizacja dokonała trzech zasadniczych zmian w systemie prawa karnego. Po pierwsze, wprowadziła waży przepis 115 § 22, który zdefiniował pojecie „handel ludźmi”. Po drugie, wprowadziła definicje niewolnictwa. Artykuł 115 § 23 stanowi, że niewolnictwo jest stanem zależności, w którym człowiek jest traktowany jak przedmiot własności. Po trzecie, ustawa uchyliła art. 204 § 4 k.k. i art. 253 k.k., a wprowadziła art. 189a k.k. i art. 211 k.k oraz zmieniła treść art. 8 przepisów wprowadzających kodeks karny.

Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem: 1) przemocy lub groźby bezprawnej, 2) uprowadzenia, 3) podstępu, 4) wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, 5) nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności, 6) udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą - w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka, albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdyby nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt. 1-6. Dokonując analizy tej definicji, zauważyć można, że określa ona metody, środki oraz cel działania sprawcy. Do metod zaliczamy: przemoc, groźbę bezprawną, uprowadzenie, podstęp, wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, nadużycie stosunku zależności, wykorzystanie krytycznego położenia lub stanu bezradności, udzielanie albo przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą. Środki wymienione w definicji to: werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby. Celem działania sprawcy jest natomiast wykorzystanie, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka, albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Co ważne, ustawodawca rozszerzył ochronę małoletniego, gdyż dopuścił ograniczenie kwalifikacji prawnej czynu sprawcy wyłącznie do celu jego działania. Przestępstwo handlu ludźmi, mimo, że określone precyzyjnie, zostało ograniczone do ściśle określonych metod i środków.

Co ważne, zgoda lub nawet prośba osoby będącej przedmiotem handlu ludźmi nie znosi odpowiedzialności karnej sprawcy. Nie mieści się ona w ramach kontratypu tzw. zgody pokrzywdzonego, tak jak nie można wyrazić prawnie skutecznie zgody na spowodowanie okaleczenia swojej osoby. Z drugiej jednak strony przewożenie osoby trudniącej się w Polsce prostytucją, która za pośrednictwem oskarżonego chce wyjechać za granicę dla wyższych zarobków, a której nikt nie przymuszał lub nie wprowadzał w błąd, może być traktowane wyłącznie jako przestępstwo z art. 204 § 1 k.k.[26]

Warto zaznaczyć, że również w prawie międzynarodowym, mimo iż społeczność międzynarodowa zaczęła dostrzegać problem handlu ludźmi na przełomie XIX i XX wieku, termin „handel ludźmi” nie był sprecyzowany aż do 2000 roku, kiedy powstał tzw. Protokół z Palermo[27].

Mówiąc o handlu ludźmi, nie można pominąć tak ważnego zjawiska jak handel dziećmi. Na uwagę zasługuje fakt, że w opinii społecznej, handel dziećmi jest tożsamy z handlem dorosłymi. Jest to niewątpliwie mylne wyobrażenie. Ze względu na różnorodność form, jakie przybiera dzisiaj zjawisko handlu dziećmi, na specyficzną pod względem prawnym, społecznym i psychologicznym sytuacje dziecka i na szczególne działania sprawców, punktem wyjścia do analizy zjawiska handlu dziećmi, powinno być traktowanie go jako zjawiska odrębnego od handlu dorosłymi[28].

Dzieci- ofiary handlu ludźmi, przeznaczane są do różnorakich celów:

- do przemytu narkotyków i popełniania innych przestępstw,

- do żebractwa,

- do pracy niewolniczej,

- do nielegalnych adopcji,

- do usług seksualnych,

- do produkcji pornografii dziecięcej.

Co więcej, angażowanie dzieci, nie tylko do żebractwa czy do popełniania lekkich przestępstw, ale do przemytu narkotyków, staje się zjawiskiem coraz częstszym. Dzieci wzbudzają mniej podejrzeń i nie są narażone na odpowiedzialność karną, więc są do tego celu nadają. Zdarzają się również przypadki handlu narządami dzieci di celów transplantacji, a nawet do praktyk satanistycznych i rytuałów voo-doo. Dzieci są najtańszą siłą roboczą, dlatego też są wykorzystywane do pracy niewolniczej. Ze względu na swoją niedojrzałość, nie są w stanie określić sytuacji życiowej, w której się znalazły. Mogą traktować wykonywaną przez siebie czynność jako normalną powinność. Należy zauważyć, że często są one sprzedawane przez własne rodziny, co tym bardziej skłania je do posłuszeństwa. Jeśli chodzi o kwestię nielegalnych adopcji, to ujemny przyrost naturalny w USA i krajach Europy Zachodniej tworzy popyt na noworodki[29].

Zajmowanie się organizowaniem adopcji składa się z wielu pojedynczych czynności, które tradycyjnie związane są z postępowaniem zmierzającym w kierunku dokonania adopcji[30]. Co ważne, sprawca popełnia przestępstwo, również gdy ostateczne przeprowadzenie adopcji leżało w interesie dziecka, o ile tylko działał on wbrew przepisom ustawy, a jego celem było osiągnięcie korzyści majątkowej. Wspomnieć należy, że zaoferowanie dziecka nabywcy, oznaczenie ceny, przyjęcie zaliczki i stawienie się z dzieckiem w miejscu i porze umówionej dla sfinalizowania transakcji wykracza poza zakres czynności przygotowawczej, a wyczerpuje znamiona usiłowania popełnienia występku z art. 253 § 1 k.k.[31].

Kolejny, groźny obszar działania grup przestępczych, to przestępczość narkotykowa, która jest jedna z najbardziej opłacalnych form działalności na świecie. Zorganizowana przestępczość typu mafijnego kojarzy się przede wszystkim z nielegalnym rynkiem narkotykowym. Narkomania jest problemem o zasięgu ogólnoświatowym. Z początkiem lat siedemdziesiątych, kiedy nasiliło się zjawisko narkomanii, zachodni specjaliści od ścigania przemytu narkotyków twierdzili, że narkotykowy szlak handlowy, wiedzie ze „złotego trójkąta” (Birma, Laos i Tajlandia) przez Polskę do Europy Zachodniej. Aktualny rozwój narkomanii w Polsce jest zastraszający[32].

Historia polskich problemów narkotykowych i przestępstw związanych z narkotykami jest stosunkowo długa, a w kwestii oficjalnego monitoringu sięga 1970 roku. Polska od wielu lat jest zaliczana do krajów tranzytowych w międzynarodowej strefie przestępczości narkotykowej oraz jest jednym z producentów amfetaminy przemycanej głównie do krajów skandynawskich[33].

Na początku lat 90. XX wieku specyfika polskiego rynku narkotykowego polegała na zażywaniu przede wszystkim środków własnej produkcji uzyskiwanych ze słomy makowej (tzw. „polski kompot”), który silnie uzależniał, a co więcej prowadził do fizycznego uzależnienia organizmu. Kiedy dostęp do innych narkotyków był jeszcze bardzo ograniczony, rocznie wykrywano przynajmniej kilka dużych wytwórni produkujących po kilkaset centymetrów sześciennych kompotu, w tym także na rynek niemiecki. Co ciekawe, przemycany był on w butelkach po coca-coli, gdyż z powodu, że był koloru brunatnego, nie wzbudzał podejrzeń. W latach następnych nastąpił zarówno wzrost popytu, jak i podaży. Było to wynikiem między innymi przejmowania wzorców kulturowych zachodu, otwarcia granic, a także możliwości bieżących, bezpośrednich kontaktów z młodzieżą w tych krajach[34] .

Rynek narkotykowy w Polsce upodabnia się do rynku narkotykowego w Europie Zachodniej, stanowiąc stały element międzynarodowego narkobiznesu. Polska nie jest już tylko krajem tranzytowym dla przemytu środków odurzających, ale również producentem i ważnym klientem. Istnieje bardzo widoczny rynek brązowej heroiny, a także zaznacza się wyraźnie popyt na kokainę. Ciągle utrzymuje się zapotrzebowanie na polską heroinę. W Polsce narkotyki są dostępne nie tylko w dużych miastach i aglomeracjach miejskich, ale praktycznie w każdej miejscowości, co więcej dostęp do środków odurzających jest niezwykle łatwy [35].

Warto zaznaczyć, że Polska jako kraj leżący na szlaku tranzytowym heroiny stała się tzw. krajem-magazynem tego narkotyku, gdzie jest on przepakowywany i przygotowywany do dalszego transportu. Obywatele Polski są wykorzystywani do transportu narkotyków nie znając faktycznego powodu podróży. Coraz częściej Polska jest wykorzystywana przez grupy przestępcze do przemytu kokainy z Ameryki Południowej do Europy Zachodniej. Kokaina najczęściej jest ukrywana w artykułach, które są importowane z tego kontynentu, np. banany czy kwiaty. Co więcej, obserwuje się tendencję wykorzystania obywateli polskich jako kurierów przewożących kokainę na tzw. połyk. Obywatele polscy są werbowani zarówno przez polskie jak i zagraniczne grupy przestępcze. Dodatkowo, coraz częściej odnotowuje się aktywność przestępców na szlaku morskim wiodącym z Ameryki Południowej do Europy. Na tej drodze przemytu wykorzystywane są statki handlowe. Jednocześnie kokaina przemycana jest do Polski również przy wykorzystaniu legalnie działających firm kurierskich oraz pocztowych z uwagi na fakt, że jest to najtańszy i najbezpieczniejszy sposób przemytu (nie biorą w nim bezpośredniego udziału członkowie grup czy też kurierzy). Narkotyki ukrywane są między innymi w oryginalnych opakowaniach produktów spożywczych i kosmetykach[36].

Niewątpliwie przestępczość narkotykowa jest faktem. Świat zagrożeń ewoluuje. Przestępczości, jako zjawiska społecznego nie sposób wyeliminować. Należy jednak dążyć do ograniczenia skutków wszelkich działań niezgodnych z prawem i skutecznie im przeciwdziałać. To od społeczeństw poszczególnych krajów zależy współczesne podejście do zjawiska zorganizowanej przestępczości narkotykowej, które powinno być procesem odpowiedniego wartościowania funkcji restrykcyjnych wobec przestępcy i medyczno-społecznych wobec ofiary[37].

Kolejny obszar działania to pranie brudnych pieniędzy. Przestępczość zorganizowana dąży do stworzenia wzajemnych powiązań pomiędzy legalną i nielegalna sfery gospodarki państwa. E. Pływaczewski uważa, że pranie pieniędzy stanowi „korzenie” zorganizowanego przestępstwa. Zjawisko legalizacji uzyskanych w sposób bezprawny korzyści majątkowych stanowi integralna część tzw. drugiego obiegu gospodarczego, pozostającego poza kontrolą i regulacją państwa, a tym samym nie objętej opodatkowaniem[38]. Przestępczość zorganizowana uzyskuje ogromne zyski, które muszą być wprowadzone do legalnego obrotu finansowego. Miedzy innymi po to, aby móc nimi swobodnie obracać w przyszłości i zatrzeć ślady pochodzenia. Istnienie kanałów pozwalających na wykorzystanie nielegalnie uzyskanych korzyści majątkowych jest bezwątpienia warunkiem istnienia wszelkich struktur przestępczych[39].

Zdaniem większości znawców problematyki prania pieniędzy, zjawiska tego nie można rozpatrywać w oderwaniu od przestępczości zorganizowanej. Koncepcja ta, może wydać się kontrowersyjna, zwłaszcza zwolennikom takiego ujęcia prania pieniędzy, które obejmuje wszelkie formy przestępstw, niezależnie od tego, czy zostały popełnione w formie zorganizowanej czy też nie. O ile nie wydaje się konieczne inkorporowanie tego elementu do definicji prania pieniędzy, należy mieć jednak na uwadze, że w zasadzie tylko organizacje spełniające cechy właściwe przestępczości zorganizowanej dysponują na tyle dużymi środkami i możliwościami technicznymi, aby angażować się w operacje prania pieniędzy na taką skalę i przy zaangażowaniu wystarczająco dużych ilości przestępczych korzyści, by zwrócić uwagę przedstawicieli poszczególnych państw i organizacji międzynarodowych[40].

Pranie brudnych pieniędzy jest procederem znanym na całym świecie[41]. Określenie to pochodzi od angielskiego terminu laundering dirty money. Trudno jednoznacznie stwierdzić, kiedy pojawiło się pojecie „brudne pieniądze”. Najprawdopodobniej powstało ono w latach 20. XX wieku w Stanach Zjednoczonych w okresie prohibicji. Proces prania brudnych niesie za sobą negatywne konsekwencje, zarówno w skali mikro jak i makro. W skali mikro do głównych zagrożeń należą:

- upadek reputacji, a także wizerunku instytucji, w której ulokowano środki finansowe pochodzące z nielegalnych źródeł,

- podejmowanie niesłusznych ekonomicznych decyzji przez skorumpowanych pracowników, wbrew interesom instytucji finansowej,

- nałożenie sankcji karnych, finansowych lub administracyjnych na instytucję oraz jej pracowników za uczestnictwo w procederze.

Natomiast w skali makro wyróżniamy następujące konsekwencje:

- opłacalność tego rodzaju przestępstwa, przez co stale się ono poszerza,

- zachwianie równowagi w systemie finansowym, ze względu na wielkość kwot, jakie wchodzą w grę. Im większa ilość środków pochodzących z nielegalnych źródeł krąży w systemie, tym większa staje się potencjalna korupcja,

- obniżenie przychodów państwa z tytułu podatków, co wpływa niekorzystnie na uczciwych podatników,

- upadek ładu społecznego i gospodarczego,

- sukcesywne eliminowanie z rynku uczciwych przedsiębiorców wskutek zachwiania uczciwej konkurencji,

- spadek atrakcyjności inwestycyjnej państwa, spowodowany między innymi niekorzystnym wizerunkiem na arenie międzynarodowej,

- wpływ skorumpowanych polityków na procesy legislacyjne, podporządkowane interesom grup przestępczych.

Jak wynika z przedstawionych powyżej zagrożeń , pranie brudnych pieniędzy to nie tylko proceder ekonomiczny czy kryminalny, ale również polityczny[42].

Definicja prania pieniędzy ulegała w ciągu trzech ostatnich dekad wielu przekształceniom i różni się w zależności od panującej jurysdykcji. Zmieniały się czyny leżące u podstaw zjawiska. W latach 80. pojęcie to dotyczyło handlu narkotykami, następnie używano go również w kontekście legalizacji dochodów uzyskiwanych z handlu bronią i mienia związanego z terroryzmem. Później, praniu zaczęto poddawać także dochody uzyskane z przestępstw o charakterze finansowym. Obecnie definicje włączają te przedsięwzięcia, z których zysk ulega procesowi legalizacji, oszustwa podatkowe, szara strefę oraz finansowanie terroryzmu. Pranie brudnych pieniędzy, bez wątpienia jest precyzyjnie opisane w obowiązującym ustawodawstwie i jest to bardzo ważne ze względu na skuteczność ścigania i eliminowania tego przestępstwa zgodnie z prawem[43].

Pojęciem prania brudnych pieniędzy obejmuje się ogół czynności, mających na celu ukrycie prawdziwego źródła pochodzenia nielegalnych dochodów uzyskanych z przestępczej działalności i nadania im znamion legalnego pochodzenia. Praktycznym celem prania jest stworzenie jak największego dystansu pomiędzy środkami majątkowymi a przestępstwem, tak aby zatarciu uległy ślady wskazujące na ich nielegalne pochodzenie. Jest to stworzenie fikcyjnej podstawy legalności tych środków, tj. nowego źródła pochodzenia[44].

Należy zauważyć, że pranie brudnych pieniędzy nie jest czynnością jednorazową, lecz długim i skomplikowanym procesem. Pieniądze pochodzące z zorganizowanej działalności przestępczej Niezależnie od metod legalizacji brudnych pieniędzy, cel jest ten sam:

- utajnienie prawdziwego posiadacza oraz prawdziwego pochodzenia pieniędzy, celem jest oczyszczenie środków finansowych, tak aby uniemożliwić wykrycie ich prawdziwego pochodzenia,

- stała kontrola nad oczyszczanymi środkami,

- zamiana gotówki na inna formę, taką która umożliwi zmniejszenie ilości posiadanych pieniędzy, przy jednoczesnym utrzymaniu ich wartości.

Aby spełnić wszystkie powyższe cele, proces prania brudnych pieniędzy nie może być jednorazowy i krótkotrwały[45].

W procederze prania wyróżnić można trzy etapy:

1. oddzielenie, czyli maksymalne odsunięcie nielegalnie uzyskanych środków finansowych od przestępstwa i jego sprawcy. W tym celu stosuje się takie przedsięwzięcia, jak:

- lokowanie tych środków na rozproszonych kontach bankowych lub w instytucjach finansowych, zakup papierów wartościowych, fizyczny wywóz lub transfer pieniędzy za granicę,

- wykorzystanie jako kurierów do przerzucenia środków przez granicę skorumpowanych dyplomatów lub masowego ruchu turystycznego,

- zakup za nielegalnie zdobyte środki dóbr o znacznej wartości, jak dzieła sztuki, precjoza, pojazdy wysokiej klasy, drogi specjalistyczny osprzęt przemysłowy i budowlany, a następnie legalny przewóz za granicę,

- transfer elektroniczny ze specjalnie licznie utworzonych kont, rozbicie transakcji i ich masowe przeprowadzanie przy wykorzystaniu specjalnie przygotowanych programów informatycznych,

- transakcje kompensacyjne, w porozumieniu z innymi współdziałającymi organizacjami przestępczymi działającymi w różnych państwach,

- wykorzystanie kontrolowanych sieci kantorów do wymiany banknotów o niższych nominałach na wyższe;

2. warstwowanie wypranych funduszy, czyli wprowadzenie ich do legalnych transakcji przez stworzenie wielu warstw operacyjnych przy wykorzystaniu legalnych rachunków bankowych, kasyn, kantorów, zakupy nieruchomości, transakcje importowo-eksportowe, pożyczki, sprzedaż oprogramowania informatycznego o trudnej do ustalenia wartości, raty za czynsz lub dzierżawę nieruchomości, pozorne transakcje ubezpieczeniowe, finansowanie kar umownych i odszkodowań kontraktowych, gry hazardowe i totalizatory;

3. włączenie wypranych funduszy do legalnego obrotu, pochłonięcie przez kapitał pochodzący z legalnych źródeł[46].

Wspomnieć należy, że w wielu przypadkach każda faza jest wyraźnie oddzielona od pozostałych, w innych natomiast fazy te mogą występować równolegle bądź zachodzić jedna na drugą. Zależy to w istotnym stopniu od możliwości i potrzeb grup przestępczych[47].

Na potrzeby niniejszego opracowania należy wspomnieć o art. 299 k.k., który penalizuje omawiany proceder[48]. Przedmiotem czynności wykonawczych opisanych w art. 299 § 1 są między innymi: środki płatnicze (przede wszystkim pieniądze oraz inne środki, którymi można posługiwać się w obrocie), instrumenty finansowe (prawa majątkowe, które są przedmiotem obrotu najczęściej na giełdzie), papiery wartościowe (akcje, prawa poboru, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne), wartości dewizowe, prawa majątkowe, mienie ruchome i nieruchome. Otwarty katalog przestępstw wymienionych w art. 299 § 1 k.k. pozwala na to, by penalizacją z tego przepisu objąć również działania polegające na legalizacji korzyści pochodzących z różnorodnych przestępstw. W starym stanie prawnym ustawodawca wymieniał przykładowe typy tych przestępstw. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że artykuł 299 § 1 k.k. nie wymaga, aby przedmiotem tak zwanego przestępstwa prania pieniędzy były wartości majątkowe uzyskane za pomocą czynu zabronionego. W tym miejscu art. 299 § 1 k.k. zdecydowanie różni się od tak zwanego przestępstwa paserstwa, bo nie ogranicza swej regulacji tylko do wartości majątkowych uzyskanych za pomocą czynu zabronionego. Zakres przedmiotowy art. 299 § 1 k.k. jest zdecydowanie szerszy i obejmuje wartości majątkowe, które co najmniej w sposób pośredni są związane z czynem zabronionym. Ustawodawca wymaga, aby wartości majątkowe pochodziły z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego. Chodzi więc o zbadanie, czy sprawca „pierwotnego” czynu zabronionego posiadałby określone wartości majątkowe, gdyby nie popełnił tego czynu[49].

Pranie brudnych pieniędzy jest zagadnieniem bardzo szerokim i powyższe rozważania są tylko elementarnym wprowadzeniem do tego zagadnienia. Jest to poważny problem nie tylko polskiego obrotu gospodarczego ale i międzynarodowego. Mimo regulacji prawnych, wprowadzanie do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych źródeł jest przestępstwem na dużą skalę.

Kwestia prania brudnych pieniędzy w Polsce jest regulowana również przez ustawę o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu[50]. Ustawa określa zasady oraz tryb przeciwdziałania praniu pieniędzy, przeciwdziałania finansowaniu terroryzmu, stosowania szczególnych środków ograniczających przeciwko osobom, grupom i podmiotom oraz obowiązki podmiotów uczestniczących w obrocie finansowym w zakresie gromadzenia i przekazywania informacji (art. 1).

Nie ulega wątpliwości, że przestępczość zorganizowana jest zjawiskiem ewoluującym i nieprzewidywalnym, dlatego też należy dążyć do jego poznania. Oczywisty jest fakt, że szukając sposobów przeciwdziałania przestępczości zorganizowanej, należy jak najlepiej poznać jego istotę. Skuteczne zwalczanie przestępczości zorganizowanej jest przecież priorytetem wszystkich przedsięwzięć, które mają na celu zagwarantowanie bezpieczeństwa. Postęp technologiczny wraz ze wzrastającą globalizacją otwiera przed zorganizowanymi grupami przestępczymi nowe możliwości. W celu skutecznego zapobiegania i przeciwdziałania przestępczości zorganizowanej koniecznej jest zbieranie i aktualizowanie wiedzy o przestępczości zorganizowanej, zorganizowanych grupach przestępczych oraz podatności na zagrożenia sektorów gospodarki, co pozwoli na opracowanie lepszych narzędzi. Należy jednak mieć na uwadze, że walka z przestępczością zorganizowaną przypomina walkę z wiatrakami, gdyż w parze z represją karną nie idą inne rozwiązania, dzięki którym ta działalność byłaby nieopłacalna.

Problematyka przestępczości zorganizowanej jest zjawiskiem niezwykle złożonym. Niniejsze opracowanie to swoisty przyczynek do dalszego zagłębienia się w omawianą problematykę. Zorganizowane grupy przestępcze, zarówno polskie jak i międzynarodowe prowadzą działalność na wielu płaszczyznach, dlatego też artykuł został ograniczony do kilku kwestii. Zostały poruszone tylko podstawowe zagadnienia. Opracowanie jest zaproszeniem do głębszej analizy tego zjawiska kryminalnego, które niewątpliwie wymaga stałej refleksji naukowej. Nielegalna działalność zorganizowanych grup przestępczych obejmuje większość obszarów życia. Z całą pewnością przestępczość zorganizowana ma charakter międzynarodowy i wykazuje dużą mobilność na płaszczyźnie ponadregionalnej, a prawo karne dostrzega zjawisko łączenia się sprawców w przestępne grupy. Powyższe rozważania można zakończyć stwierdzeniem, że problematyka przestępczości zorganizowanej jest trudna do zdefiniowania zarówno przez kryminologię jak i naukę prawa karnego.

przypisy:

1 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana i prawnokarne formy jej przeciwdziałania, Lublin 2006, s. 11.

3 Pojecie przestępczości zorganizowanej powszechnie wiąże się z powstaniem i funkcjonowaniem włoskiej mafii, której odpowiednikiem jest neapolitańska „camorra”. W swojej początkowej fazie rozwoju organizacja ta miała służyć ludności wiejskiej. Powstała ona jako pewien surogat władzy publicznej, która z kolei wykazywała brak skuteczności w sprawowaniu władzy oraz niewydolność w zapewnieniu bezpieczeństwa swoim obywatelom. Organizacja ta odpowiadała zapotrzebowaniu społecznemu na silna władzę zajmująca się sprawami lokalnymi, bez aparatu biurokratycznego czy długiego postępowania administracyjnego. Działała szybko i skutecznie, posługując się również różnymi formami przemocy- groźby, morderstwa czy przekupstwa. Jednakże stopniowo dochodziło do ograniczenia społecznej użyteczności mafii, gdyż państwo stawało się coraz bardziej skuteczne w egzekwowaniu swoich uprawnień. Prowadziło to do wypierania tych organizacji przez władze legalne i oficjalne z jej dotychczasowych obszarów funkcjonowania, pozostawiając jej jedyny zakres w postaci działalności przestępczej w ścisłym tego słowa znaczeniu. W konsekwencji działalność grup przestępczych skoncentrowała się na przemycie alkoholu, hazardzie, prostytucji czy handlu środkami odurzającymi takimi jak heroina i kokaina. Wówczas nastąpiła także ich ekspansja do innych państw europejskich, a także na inne kontynenty, zwłaszcza na północnoamerykański, gdzie powstała Cosa Nostra. W.Filipkowski, Zwalczanie przestępczości zorganizowanej w aspekcie finansowym, Kraków 2004, s. 29-30.

4 A. Marek, Problem penalizacji przestępczości zorganizowanej,[w:] Problemy nauk penalnych. Prace ofiarowane Pani Profesor Oktawii Górniok, red. L. Tyszkiewicz, Katowice 1996, s. 121.

5 R. Zięba, Pozimnowojenny paradygmat bezpieczeństwa międzynarodowego, [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, red. R. Zięba, Warszawa 2008, s. 29.

7 Z. Sienkiewicz,, [w:] M. Bojarski, J. Giezek, Z. Sienkiewicz, Prawo karne materialne, Warszawa 2010, s. 394.

8 M. Bojarski, [w:] M. Bojarski, J. Giezek, Z. Sienkiewicz, Prawo karne materialne, Warszawa 2010, s. 563.

9 Z. Ćwiąkalski, [w:] A. Zoll, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1187.

10 Ibidem, s. 1188.

11 Ibidem, s. 1188.

12 M. Bojarski, op.cit., s. 563.; Wyrok SA w Katowicach z 16 lipca 2009 r., II AKa 150/09, KZS 2009, nr 9, poz. 67

13 Został on zmieniony ustawą z 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy –Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, (Dz.U. Nr 93, poz. 889). Wprowadzenie art. 65 do pierwotnej wersji Kodeksu karnego z 1997 r., zrównującego odpowiedzialność karną przestępcy zawodowego oraz dzia­łającego w grupie lub związku przestępczym z odpowiedzialnością multirecydywi­sty, było uzasadnione stanem zagrożenia przestępczością zawodową i zorganizowa­ną. Swoistym wyzwaniem dla wymiaru sprawiedliwości jest współcześnie przestępczość zawodowa w zasadzie związana z traktowaniem przestępstwa jako źródła stałego dochodu. Popełnienie kilku prze­stępstw w ciągu lub zbiegu przestępstw nie zawsze musi być przestępczością zawo­dową ani zorganizowaną, ale z reguły między przestępczością zawodową a zorgani­zowaną zachodzi wysoki stopień korelacji, zwłaszcza gdy ta przestępczość przekra­cza granice kraju. Wprawdzie nie jest możliwe zwalczanie przestępczości zorganizo­wanej wyłącznie środkami prawnokarnymi, jednakże pozytywnie należy ocenić wprowadzenie wzorem ustawodawstw państw zachodnioeuropejskich – surow­szej karalności przestępców zawodowych i działających w strukturach zorganizo­wanych. Z. Sienkiewicz, op.cit., s. 393.

14 Z. Rau, Przestępczość zorganizowana w Polsce i jej zwalczanie, Kraków 2002, s. 57.

15 W. Filipkowski, op.cit., s. 47.

16 W. Mądrzejowski, Przestępczość zorganizowana. System zwalczania, Warszawa 2008, s. 42

17 Ibidem, s. 42.

18 W. Filipkowski, op.cit.,s. 48.

19 A. Michalska-Warias, op.cit.,s. 331.

20 E. Morawska, Handel ludźmi z perspektywy systemu ochrony praw człowieka ONZ[w:] Handel ludźmi. Zapobieganie i ściganie, red. Z. Lasocik, Warszawa 2006, s. 57.

21 Ibidem, s. 57; Karta Narodów Zjednoczonych, (Dz.U. z 1947 r., Nr 23, poz. 90); Powszechna Deklaracja Praw Człowieka zaakceptowana i proklamowana w Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego 217 A (III) z 10 grudnia 1948r.

22 K. Karsznicki, Handel ludźmi w świetle postępowań karnych prowadzonych w latach 1995-2005[w:] Handel ludźmi. Zapobieganie i ściganie, red. Z. Lasocik, Warszawa 2006, s. 257.

23 Ustawa z dnia 20 maja 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy o Policji, ustawy- Przepisy wprowadzające Kodeks karny oraz ustawy- Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 98, poz. 626).

24 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Przepisy wprowadzające kodeks karny ((Dz.U. Nr 88, poz. 554 z późn. zm.).

25 L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2005, s. 293; A. Marek, Prawo karne, Warszawa 2005, s. 653; Wyrok SN z 19 kwietnia 2002 r., V KKN 353/00, Prokuratura i Prawo 2002, dodatek „Orzecznictwo”, nr 11, poz.4; Wyrok SN z dnia 7 czerwca 2001 r., V KKN 109/99.

26 Z. Ćwiąkalski, op.cit., s. 1157-1158.

27 Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko Międzynarodowej Przestępczości Zorganizowanej (Dz.U. z 2005 r. Nr 18, poz. 160).

28 A. Morawska, Handel dziećmi- zarys zjawiska[w:] Handel ludźmi. Zapobieganie i ściganie, red. Z. Lasocik, Warszawa 2006, s. 312.

29 Ibidem, s. 304.

30 Z. Ćwiąkalski, op.cit., s. 1158.

31 Wyrok SA w Krakowie z dnia 25 maja 2000r., II AKa 71/00, KZS 2000, z. 6, poz. 14.

32 J.W. Wójcik, Pranie pieniędzy. Studium prawno-kryminologiczne i kryminalistyczne, Toruń 1997, s. 64.

33 K. Raczkowski, W. Krawczyk, I. Kieres- Salamońska, Międzynarodowa przestępczość narkotykowa i przeciwdziałanie jej, [w:] Narkotyki. Organizacja przestępczości i systemy przeciwdziałania, red. K. Raczkowski, Warszawa 2009, s. 102.

34 W. Mądrzejowski, op.cit., s. 76.

35 J. Gołębiewski, Przestępczość zorganizowana w Polsce z perspektywy Centralnego Biura Śledczego, [w:] Przestępczość zorganizowana. Świadek koronny. Terroryzm, red. E.W. Pływaczewski, Kraków 2005, s. 205.

36 Ibidem, s. 206-207.

37 K. Raczkowski, W. Krawczyk, I. Kieres- Salamońska, op.cit., s. 131.

38 E. Pływaczewski, Pranie brudnych pieniędzy nowym wyzwaniem dla systemu ekonomiczno-finansowego w Polsce, [w:] Proceder prania brudnych pieniędzy. Studia i materiały, red. E.W. Pływaczewski, Toruń 1993, s. 19.

39 E. Pływaczewski, Pranie brudnych pieniędzy. Możliwości przeciwdziałania z uwzględnieniem roli systemu bankowego,, Toruń 1993, s. 26.

40 K. Buczkowski, Pranie pieniędzy, Warszawa 2001, s. 26-27.

41 Uważa się, że istnieją cztery główne grupy ludzi piorących brudne pieniądze: światowe korporacje prowadzące nielegalną działalność, skorumpowane rządy i politycy, zorganizowane grupy przestępcze oraz terroryści. Wśród uczestników procederu można wyróżnić zasadniczo dwie grupy: 1) podmioty „produkujące”brudne pieniądze, 2) osoby, które świadomie bądź nieświadomie uczestniczą w tym procederze. J. Grzywacz, Pranie pieniędzy. Metody. Raje podatkowe. Zwalczanie, Warszawa 2010, s. 20.

42 J. Grzywacz, op.cit., s. 15-16.

43 Ibidem, s. 20.

44 W. Mądrzejowski, op.cit., s. 65-66.

45 J. Grzywacz, op.cit., s. 32-33.

46 W. Mądrzejowski, op.cit., s. 66-67.

47 J. Grzywacz, op.cit., s.33.

48 W polskim prawie karnym przestępstwo prania brudnych pieniędzy pojawiło się późno. Penalizację tego przestępstwa wprowadził art. 5 ustawy z 12 października 1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego i zmianie niektórych przepisów prawa karnego (Dz.U. nr 126, poz. 615), który znalazł następnie swoje uregulowanie w przepisie art. 299 § 1-8 kodeksu karnego z 1997 r., w rozdziale dotyczącym przestępstw gospodarczych.

49 M. Bojarski, op.cit., s. 602.

50 Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu brudnych pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, (tj. Dz.U. z 2010 r. Nr 46, poz. 276 z późn. zm).